Aangeraakt worden is een primaire levensbehoefte (Parool 19 april 2020)

Het lijkt een nieuw woord in deze coronatijd, huidhonger. Toch heeft deze honger altijd bestaan, de behoefte, zeg maar de noodzakelijkheid van contact, streling en/of affectieve koestering. Ieder lichaam dat niet wordt gestreeld en geliefkoosd sterft een beetje. Contact is een bron van gezondheid en de belangrijkste therapeutische handeling. De krachtigste revolutie is ervoor te zorgen dat alle mensen toegang hebben tot strelen en liefkozen, van kinderen tot ouderen. Onze huid is de drempel tot een prachtig en angstaanjagend mysterie. De huid vervult niet alleen de functie van scheiden, maar ook van verenigen.

Biodanza spreekt over de kracht en het belang ervan. Over de ander te voelen in zijn of haar aanwezigheid, samen te dansen of een vriend in je armen te kunnen verwelkomen of misschien juist de koestering en bescherming van een vriend of medemens te mogen ontvangen. Geborgenheid geeft rust en veiligheid. Biodanza gaat nog verder door te stellen dat het iets is wat individuele groei bevordert, zelfs de evolutie van ons als menselijke soort mogelijk maakt. Alleen verbaal contact is onvoldoende, het lijfelijk contact is noodzakelijk. De huid is ons allergrootste zintuig. De behoefte aan aanraking begint al in de foetus, is voor pasgeborenen een eerste levensbehoefte. Dat dit nu kan wegvallen, uit angst voor besmetting en ziekte.

Er zijn overigens veel wetenschappelijke onderzoeken naar de therapeutische en pedagogische effecten van contact. Veel auteurs ontdekten en bevestigden dat het contact mensen versterkt in hun zijn, hun immuunsysteem en een enorm waardevolle affectieve omhulling biedt. Als we kijken naar de wetenschappelijke basis over therapiecontact vinden we bijvoorbeeld Bowlby, Harlow en Spitz. En recent voorbeeld is bijvoorbeeld Jean Liedloff met Op zoek naar het verloren geluk. Het boek werd door tijdschrift Psychology Today uitgeroepen tot een van de beste boeken.

“Contact is hét medicijn tegen eenzaamheid, stress en depressie. Het ontspant ons. Is het dat niet precies wat we nodig hebben, juist in deze tijd.” beschrijft Merel van Veldhoven in de Volkskrant van 17 april 2020 haar bezorgdheid en de risico’s over de sociaal emotionele consequenties van ‘1,5 meter afstand’ op ons allemaal. In het bijzonder op kinderen. Zij stelt zich de vraag ‘hoelang kunnen we normaal leven zonder elkaar te voelen en aan te raken? Kinderen bij wie de huid onvoldoende wordt aangeraakt, groeien minder, zijn vaker ziek en leren slechter.

Wat doet al die sociale afstand met de mens, opgesloten in een verpleeghuis of thuis, eenzamer dan ooit? Zo lang je kleinkinderen niet knuffelen, dansen, daten, de noodgedwongen celibaat voor vrijgezellen, vrienden en familie slechts digitaal of van geruime afstand begroeten. Verworden we dan tot lichaamshulzen zonder tastzin? Tango, tangor, ergo sum. Ik raak aan, ik word aangeraakt, dus ik ben. Zo luidt de variant van de hedendaagse Duitse filosoof Wilhelm Schmid op het cogito ergo sum (ik denk, dus ik ben) van Descartes. Waaraan biodanza toevoegt ‘Ik heb lief dus ik besta!’.

“Er is sprake van een algehele sensorische deprivatie”, zegt hoogleraar psychologie Sander Koole aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. De dagen kennen minder variatie, we zijn thuis, zien minder mensen, maken minder mee. Sander Koole bestudeert de effecten van aanrakingen en komt tot de slotsom dat die menselijke aanraking veel betekent: het is het verkennen van de tactiele dimensie van het sociale leven. Denk ook aan het nummer Human Touch van Nina Simone: “No one wants to live alone -Who wants to smile, laugh or cry alone – Have we lost the touch that means so much – Have we lost that human touch”.

“Onze huid is uitgerust met zenuwcellen die maar één doel hebben: het registreren van zachte aanrakingen. Het zit in onze hardware.”, zegt Koole. “We weten dat de aanwezigheid van stress het immuunsysteem onderdrukt. Aanrakingen hebben juist een positief effect op het immuunsysteem.” Wie gezond gehecht is, zoekt bij dreiging nabijheid. Het is een pijnlijke paradox dat de aanraking juist nu verdacht of zelfs verboden is. Niet iedereen zal daar in gelijke mate onder lijden. Sommigen zullen zelfs opluchting hebben gevoeld bij de fysieke afstandelijkheid, omdat de omgeving zich meer lijkt aan te sluiten bij hun ritme, afzondering of wens tot gepaste afstand. Het zal hen ontslaan van het gevoel uitzonderlijk te zijn – al is het dus een misvatting dat de meer vermijdende menstypen geen menselijke aandacht behoeven.

Annette Heynderickx

Biodanzaschool Antwerpen

Bronnen

Rolando Toro. Reader en module Contact en streling

Volkskrant 17 april 2020 Merel Van Vroonhoven 1,5 meter-onderwijs en het risico van ongestilde huidhonger

Het Parool 19 april 2020 Waarom we massaal huidhonger hebben